In de politiek gaat het vaak over Wat, steeds minder over Waarom, steeds vaker over Wie, en zijn politici onduidelijk over Hoe. Het morrelen aan Hoe is morrelen aan het vertrouwen in politici, en aan het principe van de democratie. Het begrijpen van dit onderscheid, en het voor jezelf toepassen, kan helpen om de kwaliteit van de politiek, en het vertrouwen hierin, te verbeteren.
Wat
De hoofdmoot van politieke discussies gaat over Wat men wil: wel of geen windmolens, grenzen dicht, pensioenleeftijd omhoog, enzovoorts. Dit alles wordt eens in de vier jaar in een verkiezingsprogramma gezet, daarna ook nog in een coalitie-akkoord, en wee je gebeente als je in die vier jaar hier van afwijkt. Draaikonterij en liegersbedrog! De makkelijkste manier om dit verwijt niet te krijgen is om geen uitgebreid programma te hebben, een taktiek die sommige partijen omarmd hebben. Maar die op lange termijn natuurlijk niet houdbaar is.
Waarom
Wat de politieke discussie zou helpen, is om meer te focussen op Waarom je dingen vindt. Binnen partijen wordt er vaak wel over nagedacht, en ook vaak het een en ander over opgeschreven, maar in de dagelijkse politieke praktijk verschuift dit vaak naar de achtergrond. En zeker de kiezer wordt hierin veel te weinig meegenomen. Het blijft vaak op het niveau van “dit is sociaal” of “we willen de macht aan het volk”. Terwijl de kiezers ook verlangen naar een groter verhaal, en begrip waarom een partij voor een standpunt is.
Als je op het niveau van Waarom met elkaar discussieert, zal je elkaar eerder kunnen vinden dan wanneer je je in de standpunt vastbijt. En het kan helpen bij kiezers om het vertrouwen te vergroten. Een voorbeeld is dat je als partij vindt dat mensen meer met elkaar verbonden moeten worden. Je kunt dan op een gegeven moment als standpunt nemen om Social media te promoten, omdat op die manier mensen makkelijker met elkaar in contact kunnen worden gebracht. De laatste tijd zien we echter dat Social media ook polariserend kunnen werken. Dus kun je als partij vinden dat Social media aan banden moet worden gelegd. Als je puur kijkt naar Wat, dan zou je kunnen zeggen dat je als partij een draai van 180 graden hebt gemaakt. Terwijl je in het Waarom juist consequent bent geweest. Het praten in het Waarom geeft een groter verhaal aan wat je wilt en doet, en maakt het makkelijker om consequent te blijven.
Binnen D66 zijn momenteel de 5 Richtingwijzers de basis van het gedachtengoed. Op hoofdlijnen staan de meeste D66-ers hierachter, alhoewel iedereen zijn eigen aanpassingen, accenten, en invullingen kan hebben. Vandaar dat het wat mij betreft ook prima verklaard kan worden dat er over de zogeheten kroonjuwelen zoals referendum of gekozen burgemeester verschillend gedacht kan worden. Deze kroonjuwelen zijn geen principes van D66, maar uitwerking van principes zoals het verbeteren van de democratie.
Wie
Voor veel mensen maakt het niet zo veel uit wat iemand zegt over een bepaald onderwerp; het vertrouwen in de persoon is voor velen de belangrijkste reden om op die persoon te stemmen. Je stemt dan dus niet primair voor een partij, en ook niet voor een gedachtengoed, of voor bepaalde standpunten, maar gewoon omdat je vertrouwen hebt in een persoon die het allemaal voor je gaat oplossen.
Dit zie je veel bij lokale verkiezingen, waar mensen politici regelmatig persoonlijk kennen. En bij landelijke verkiezingen zie je dit doordat sommige lijsttrekkers een partij extra veel stemmers kan opleveren. En dan zijn er nog de mensen die veel voorkeursstemmen krijgen.
Op zich is dit een prima manier om je stem te laten gelden. Je stem geven aan iemand die je vertrouwt is het summum van een representatieve democratie zou je kunnen zeggen….
Hoe
Er is groot verschil tussen partijen en politici in hoe ze politiek bedrijven. Toch wordt dit aspect onderbelicht. En daardoor wordt het vaak maar zijdelings of ongemerkt meegenomen in de afweging van mensen op welke partij ze stemmen. Het zou wat mij betreft goed zijn als partijen en politici zich duidelijker uitspreken over hoe ze politiek willen voeren.
Bij partijen is het onderscheid soms wel redelijk zichtbaar. Zo heb je bijvoorbeeld partijen die graag willen besturen om zo meer voor elkaar te krijgen, en daarvoor meer openstaan voor samenwerking en compromissen. Maar je hebt aan de andere kant de zogeheten getuigenispartijen zoals PvdD voor wie de boodschap als zuiver ideaal belangrijker is dan meebesturen. En hoe extremer de standpunten van een partij, hoe lastiger het zal zijn om samen te werken en compromissen te sluiten.
Maar het hoe gaat over meer:
- Hoe is de democratie binnen de partij en de partijstructuur?
- Hoe gaat de partij of een politicus om met democratische beginselen?
- Hoe gaat de partij om met de instanties waar de democratie op gestoeld is, zoals de wetenschap en de rechtspraak?
- Hoe gaat de partij en de politicus om met integriteit?
- Ligt de focus meer op de eigen standpunten of op het neerhalen van de ander?
- In hoeverre is het voor een politicus belangrijk om respectvol met andere politici om te gaan?
- Wat is belangrijker voor een politicus: zijn eigen ideeën of het vertegenwoordigen van zijn achterban?
- En zo zijn er nog veel meer hoe-vragen…
Samengevat
Samengevat vind ik dat er te veel focus is op het Wat, te weinig op het Waarom, dat het prima is dat voor veel mensen het Wie belangrijk is, en dat partijen en politici meer moet nadenken over het Hoe, en daar ook duidelijker voor uit moeten komen.
